Policja w Republice. Nie pozwolimy zastraszyć wolnych mediów

Republika pokazuje to, czego rząd Donalda Tuska wolałby nie pokazywać: protesty, działania służb, spór o Trybunał Konstytucyjny i pytania o odpowiedzialność ludzi władzy. Właśnie dlatego jej niezależność ma znaczenie znacznie szersze niż interes jednej stacji. Broniąc Republiki, bronimy prawa obywateli do informacji, której nie zatwierdza gabinet premiera.

Pod Trybunałem zamknięta brama. W Republice policja

12 listopada przed siedzibą Trybunału Konstytucyjnego stawili się prezes Bogdan Święczkowski, wiceprezes Bartłomiej Sochański oraz sędziowie Stanisław Piotrowicz i Jarosław Wyrembak. Domagali się umożliwienia wejścia. Święczkowski przedstawił rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego. Brama pozostała zamknięta.

Podstawa była konkretna: 10 listopada Sąd Najwyższy uchylił zarządzenia z 30 października o natychmiastowej przerwie w czynnościach Święczkowskiego i Sochańskiego, w tym w pełnieniu obowiązków prezesa i wiceprezesa TK. To rozstrzygnięcie w sprawie II ZZ 3/26. Żądanie wykonania orzeczenia zderzyło się z policyjną blokadą dostępu do instytucji.

W tym samym czasie funkcjonariusze pojawili się w siedzibie Republiki. Ten obraz mówi wiele o stanie państwa: sędziowie domagają się wejścia do Trybunału po korzystnym rozstrzygnięciu SN, a telewizja relacjonująca konflikt musi równocześnie odpierać presję aparatu ścigania.

Prokuratura chce nagrań, logów i danych o pracy redakcji

Funkcjonariusze działali na polecenie Prokuratury Okręgowej w Szczecinie. Żądania dotyczą programu wyemitowanego 16 października, kiedy Republika relacjonowała wydarzenia związane z protestem przed TK i działaniami policji. Postępowanie wszczęto po zawiadomieniu ministra spraw wewnętrznych i administracji Marcina Kierwińskiego.

To głęboka ingerencja w zaplecze pracy dziennikarskiej. Zestawienie logów z nazwiskami i obowiązkami pracowników pozwala odtwarzać, kto przygotowywał konkretne elementy programu. Państwo sięga więc także po informacje o ludziach stojących za przekazem redakcji krytycznej wobec rządu. Prokuratura ma obowiązek wykazać konieczność i proporcjonalność każdego takiego żądania.

Tomasz Sakiewicz i Michał Rachoń odmówili wydania materiałów, wskazując na tajemnicę dziennikarską. Rachoń mówił również o zagrożeniu ujawnieniem źródeł informacji i zawartości redakcyjnych nośników. Formalny zakres postanowień obejmuje dane i dokumenty; obawa redakcji dotyczy tego, do jakich chronionych informacji może prowadzić ich pozyskanie.

Tajemnica dziennikarska chroni także obywatela

Art. 14 Konstytucji gwarantuje wolność prasy i innych środków społecznego przekazu, a art. 54 chroni wyrażanie poglądów oraz pozyskiwanie i rozpowszechnianie informacji. To zobowiązania państwa, które mają działać również wobec mediów bezlitośnie krytykujących premiera i ministrów.

Art. 15 Prawa prasowego obejmuje ochroną m.in. dane identyfikujące autora i informatora, jeśli zastrzegli anonimowość. Ustawa określa też wyjątki. Ochrony źródła nie można obchodzić, żądając danych technicznych, które pozwalają to źródło odtworzyć. Dlatego trzeba zbadać rzeczywistą zawartość i skutki żądania, a nie poprzestawać na nazwie dokumentu czy pliku.

Bez tej ochrony pracownik urzędu, funkcjonariusz czy obywatel ujawniający nadużycie będzie się zastanawiał, czy po rozmowie z dziennikarzem jego dane nie trafią do ludzi, których działania opisał. Tak powstaje efekt zastraszenia. Wystarczy pokazać, że aparat państwa potrafi wejść w relację między redakcją a jej informatorami.

„Będziemy bronić nie tylko Republiki. Będziemy bronić wolności słowa.”

Dariusz Matecki

Dokument z 11 listopada. Żądamy wyjaśnienia trybu działania

Postanowienia opatrzono datą 11 listopada. Tego dnia Donald Tusk i politycy Koalicji Obywatelskiej byli w Szczecinie. Następnego dnia policjanci pojawili się w warszawskiej redakcji. Żądamy wyjaśnienia, kto zdecydował o tym terminie, jakie były powody pilności i jak przebiegał obieg poleceń.

Czy w tej sprawie były kontakty między politykami a kierownictwem prokuratury lub policji? Czy wydawano polecenia poza zwykłym, udokumentowanym trybem? Jakie okoliczności uzasadniały podpisanie postanowień w święto i wykonanie ich już następnego dnia? Na te pytania mają odpowiedzieć dokumenty, godziny decyzji i nazwiska osób odpowiedzialnych.

Dyżury prokuratorskie obejmują również dni wolne. Właśnie dlatego pytamy o konkretną przyczynę pilności w tej sprawie i o to, czy wybór terminu wynikał z potrzeb postępowania. Nie przyjmiemy ogólników zamiast sprawdzalnej odpowiedzi.

Z redakcji do metra. Tak wyglądała interwencja

Na miejscu byli funkcjonariusze w ubraniach cywilnych — dwóch z Warszawy i dwóch ze Szczecina. W działania zaangażowano Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości oraz policjantów szczecińskiej komendy wojewódzkiej. Pytaliśmy o podstawę czynności i dokumenty, na których je oparto.

Po wyjściu z Republiki funkcjonariusze wsiedli do metra. Pojechaliśmy za nimi, kontynuując pytania. Później wysiedli, a ostatecznie odjechali samochodem, który po nich przyjechał. Zdjęcie z wagonu pokazuje fragment tej interwencji. Pracę poselską kontynuowaliśmy także w siedzibie CBZC.

Najważniejsze pytania dotyczą celu i organizacji działań: po co angażowano funkcjonariuszy z dwóch miast, jaki był plan odbioru i zabezpieczenia danych oraz kto odpowiadał za decyzje. Przy tak szerokim żądaniu wobec redakcji pełna przejrzystość jest konieczna.

Pamiętamy „Wprost”. Nie ma zgody na białoruskie standardy

Te sceny przywołują pamięć wejścia ABW do redakcji „Wprost” w czerwcu 2014 roku i próby odebrania laptopa Sylwestrowi Latkowskiemu. Wówczas również ścierały się żądania śledczych i ochrona materiałów dziennikarskich. Sprawą zainteresował się Rzecznik Praw Obywatelskich, pytając o proporcjonalność działań i ochronę tajemnicy.

Polska nie może wracać do obrazów, w których państwowe służby stają się narzędziem nacisku na niewygodne media. Zastraszanie redakcji krytycznych wobec rządu to białoruskie standardy. Nie ma na nie naszej zgody. Wolność słowa musi być chroniona właśnie wtedy, gdy publikacja jest dla władzy bolesna.

Tej sprawy nie zostawimy

Jako posłowie będziemy domagać się informacji o pełnym przebiegu czynności, podstawach prawnych, osobach podejmujących decyzje i zastosowanych zabezpieczeniach tajemnicy dziennikarskiej. Oczekujemy odpowiedzi na pięć konkretnych kwestii:

1. Obieg decyzji: kto i kiedy wydał polecenia oraz z kim je uzgadniał?
2. Termin: co uzasadniało tryb działania 11 i 12 listopada?
3. Zakres danych: dlaczego potrzebne są informacje o strukturze redakcji i pracy poszczególnych osób?
4. Ochrona źródeł: jak zagwarantowano, że czynności nie doprowadzą do ujawnienia danych objętych tajemnicą?
5. Organizacja: dlaczego skierowano funkcjonariuszy z dwóch miast i jak planowano zabezpieczenie pozyskanych materiałów?

Dariusz Matecki
Poseł na Sejm RP